Vaclav Smil: Η αέναη ανάπτυξη είναι όνειρο θερινής νυκτός

•24 Σεπτεμβρίου, 2019 • Σχολιάστε

Υπάρχουν μόνο δύο είδη ανθρώπων που πιστεύουν στην αέναη ανάπτυξη: Οι συμβατικοί οικονομολόγοι και εκείνοι που περιμένουν την έλευση της “μοναδικότητας” του Kurtzweil, δηλαδή την ένωση των βιολογικών και μη βιολογικών όντων που θα γεννήσει αθάνατους ανθρώπους με βάση το λογισμικό. Οι προσδοκίες των οικονομολόγων είναι πιο μετριοπαθείς, αλλά οι περισσότερες συνηθισμένες προβλέψεις για το ΑΕΠ δεν θεωρούν ότι οι οικονομίες ακολουθούν την ίδια τροχιά με όλους τους ζωντανούς οργανισμούς: Μια ταχεία ανάπτυξη, μετά μια αργή ανάπτυξη και μετά ένα υψίπεδο και τελικά κάποιου είδους πτώση.

Ο Κένεθ Μπούλντινγ, επικεφαλής του American Economic Association το 1968, πρόσφερε μια καυστική άποψη για αυτό το θέμα: “Όποιος πιστεύει στη συνεχή ανάπτυξη οποιουδήποτε φυσικού πράγματος σε έναν φυσικά πεπερασμένο πλανήτη είναι είτε τρελός, είτε οικονομολόγος”. Δεν θα ήθελα να συμμετέχω σε καμία ενδοοικονομική κόντρα, απλά θέλω να επιστήσω την προσοχή στο γεγονός ότι οι περισσότερες σημερινές προβλέψεις για την ανάπτυξη παρέχουν ένα τέλειο παράδειγμα για αυτό που οι φιλόσοφοι αποκαλούν “σφάλμα κατηγορίας”: Όταν τα χαρακτηριστικά που ανήκουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία παρουσιάζονται σαν να ισχύουν γενικότερα.

Μιλώ για το νόμο του Moore, ο οποίο λέει πως ο συνολικός αριθμός εξαρτημάτων που μπορούν να τοποθετηθούν σε ένα μικροτσίπ αυξάνεται τόσο γρήγορα ώστε η υπολογιστική του ισχύς να διπλασιάζεται με ταχύ ρυθμό. Αυτή η εκπληκτική πρόοδος μας οδήγησε στο να υποθέσουμε ότι μπορούμε να αναπαράγουμε τέτοια οφέλη και σε άλλους οικονομικούς τομείς και να επιτύχουμε την απανθρακοποίηση της ενέργειας, τεράστιες αυξήσεις στην παραγωγή τροφής και μια τέταρτη βιομηχανική επανάσταση. Αυτή η λανθασμένη άποψη, την οποία αποκαλώ “η κατάρα του Moore”, φανερώνεται εύκολα. Το 1965, όταν ο Γκορντον Μουρ πρωτοπαρουσίασε την ανάπτυξη των “εξαρτημάτων ανά ενσωματωμένη λειτουργία”, έθεσε την περίοδο διπλασιασμού σε μόλις ένα έτος. Αυτός ο βαθμός επιβράδυνε και η υπολογιστική ισχύς διπλασιάζεται τώρα κάθε δύο χρόνια, με μια ετήσια εκθετική ανάπτυξη περίπου στο 35%.

Αυτό μεταφράζεται σε βελτιωμένη απόδοση και χαμηλότερο κόστος για τα προϊόντα που χρησιμοποιούν μικροεπεξεργαστές, όπως οι υπολογιστές και τα τηλέφωνα. Οδηγεί σε προσδοκίες ότι η ανάπτυξη αυτή μπορεί να γίνει πράξη και σε άλλους οικονομικούς τομείς. Πρόκειται για ένα σφάλμα κατηγορίας με βάση μια παρανόηση των θεμελιωδών βιοφυσικών πραγματικοτήτων. Οι σύγχρονες οικονομίες εξαρτώνται από μια τεράστια ποικιλία συνεισφορών, των οποίων η παραγωγή, απόδοση και δυνατότητες βελτιώνονται διαρκώς, αλλά μόνο με βαθμό δεκάδες φορές χαμηλότερο από το 30% που υποδεικνύει ο νόμος του Μουρ.

Ας ξεκινήσουμε με την τροφή. Η εισαγωγή νέων φυτών και η αυξημένη χρήση λιπασμάτων, ζιζανιοκτόνων και παρασιτοκτόνων ενίσχυσαν την παγκόσμια σοδιά από τη δεκαετία του 1960 κατά 3,2% ετησίως στα σιτηρά και 2,6% στο ρύζι. Στο καλαμπόκι είναι 2% ετησίως από τη δεκαετία του 1950. Το κοτόπουλο, η πιο ανερχόμενη προτεΐνη, παράγεται με μεγαλύτερη αποδοτικότητα, αλλά από το 1930 η ετήσια άνοδος είναι λιγότερη από 1,4%.

Αν κοιτάξουμε την ενέργεια και τα υλικά, το μεγαλύτερο μέρος του ηλεκτρισμού παγκοσμίως παράγεται από μεγάλους αεριοστρόβιλους. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, η απόδοσή τους βελτιώθηκε κατά περίπου 1,5% ετησίως. Από το 1880, ο εσωτερικός φωτισμός πέρασε από διάφορες εξελίξεις (λάμπες πυράκτωσης, φθόριο, αλογόνα, LED), όμως η ετήσια αύξηση της αποδοτικότητας ήταν κατά μέσο όρο 2,6%.

Ο χάλυβας παραμένει το κυρίαρχο μέταλλο. Η βελτίωση της αποδοτικότητας στην παραγωγή του είναι ετησίως λιγότερο από 2% από το 1950.

Αν δούμε τις μεταφορές, η ετήσια ανάπτυξη της ταχύτερης μορφής ενδοαστικής μεταφοράς μέσω σιδηρόδρομου τριπλασιάστηκε κατά τον 20ο αιώνα (στα 300χμ/ώρα), δηλαδή έχουμε έναν ετήσιο ρυθμό 1,1%.

Μετά την υιοθέτηση κανόνων για την αποδοτικότητα των καυσίμων στις ΗΠΑ το 1973, η μέση βελτίωση της αποδοτικότητας στα αυτοκίνητα (δίχως να υπολογίζουμε τα SUV και τα ημιφορτηγά) έχει αυξηθεί κατά 2,5%. Η ταχύτητα των διηπειρωτικών ταξιδιών εκτοξεύτηκε από τα 40χμ/ώρα (πλοία) το 1900 σε 885 χμ/ώρα το 1958 (το πρώτο Boeing 707). Αν και αυτό αντιστοιχεί σε ετήσια άνοδο 5,5%, η ταχύτητα δεν έχει αυξηθεί ουσιαστικά τα τελευταία 60 χρόνια (πλην του Κονκόρντ). Ακόμα και αυτοί οι μέτριοι ρυθμοί ανάπτυξης αναγκάζονται τελικά να φτάσουν στο υψίπεδό τους.

Αν αφήσουμε στην άκρη τα όνειρα περί “μοναδικότητας”, δεν θα πετύχουμε αέναη άνοδο των σοδιών, ούτε θα ταψιδέψουμε με την ταχύτητα του φωτός. Η μετριοπαθής ανάπτυξη, εκτάκτως στο 1-3% και συνήθως στο 1,5-2,5% ετησίως θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ευρέως στους υπολογισμούς των οικονομικών προβλέψεων. Και πράγματι έτσι έγιναν τα πράγματα. Από το 1950, η μέση ανάπτυξη του αμερικανικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σε πραγματικούς όρους) ήταν περίπου 2%.

Κρατήστε αυτό το ετήσιο 1-3% καλά στο μυαλό σας την επόμενη φορά που θα ακούσετε πως η πιο πρόσφατη καινοτομία θα μιμηθεί τα εξαρτήματα που τοποθετούνται μέσα σε ένα μικρό κομμάτι πυριτίου. Δεν θα το κάνει γιατί απλά δεν μπορεί.

– Ο Βάκλαβ Σμιλ είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο Μανιτόμπα και συγγραφέας του επερχόμενου βιβλίου “Ανάπτυξη: Από τους μικροοργανισμούς στις μεγαλουπόλεις”.

(Financial Times)

Studio Ghibli – Πως λειτουργεί το σπουδαίο στούντιο

•4 Αυγούστου, 2016 • Σχολιάστε

On a recent trip to London and the Hyper Japan convention at Olympia I had a rare opportunity to speak to an ex Studio Ghibli producer, Hirokatsu Kihara who worked at the studio between 1985 and 19…

Source: Studio Ghibli – The Amount Of Work Required Is Unimaginable

Δίνει ρέστα στο twitter ο Έντουαρντ Σνόουντεν

•8 Νοεμβρίου, 2015 • Σχολιάστε

snowden

Στο twitter αποφάσισε να γραφτεί ο Έντουαρντ Σνόουντεν, γνωστός από τις αποκαλύψεις του για τις υποκλοπές της NSA (2013). Πρόκειται για ένα από τα πιο ενδιαφέροντα accounts στο twitter, καθώς ο Σνόουντεν συχνά-πυκνά σχολιάζει την επικαιρότητα σε συνάρτηση με τις δικές του γνώσεις για τις παρακολουθήσεις δεδομένων.

https://twitter.com/snowden

Wayne Hale: Ένα σπουδαίο blog για τους λάτρες της διαστημικής πτήσης

•4 Μαρτίου, 2015 • Σχολιάστε

Ο Wayne Hale ήταν διευθυντής πτήσης για το διαστημικό λεωφορείο της NASA επί σειρά ετών και μετά την συνταξιοδότησή του δημιούργησε το blog http://waynehale.wordpress.com, όπου παρέχει πολύ σημαντικά σχόλια και ιστορικό σε ότι έχει να κάνει με την αμερικανική υπηρεσία, με τη νοοτροπία στο εσωτερικό της, αλλά και με τις μεγάλες στιγμές που έζησε εκεί. Ιδιαίτερα ξεχωριστά είναι τα άρθρα του για το δυστύχημα του Columbia, ενώ οι λάτρεις της διαστημικής πτήσης θα βρουν πάρα πολλές τεχνικές και διοικητικές λεπτομέρειες που εξάπτουν το ενδιαφέρον.

Τους Ιδιώτες Αστροναύτες Κανείς Δεν Έκλαψε

•5 Νοεμβρίου, 2014 • Σχολιάστε

spaceshiptwo virgin

Τις προάλλες καταστράφηκε το διαστημόπλοιο SpaceShipTwo της Virgin κατά την επάνοδό του σε δοκιμές που πραγματοποιεί η εταιρεία ώστε να είναι σε θέση σε μερικά χρόνια να προσφέρει εμπορικές πτήσεις σε χαμηλή τροχιά για όσους έχουν βαθιές τσέπες.

Αιτία για την καταστροφή αποτέλεσε η πρόωρη ενεργοποίηση ενός συστήματος διεύθυνσης του διαστημοπλοίου, με αποτέλεσμα να πεθάνει ο ένας από τους δύο πιλότους, ενώ ο δεύτερος έπεσε με το αλεξίπτωτο και σώθηκε.

Αν κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί σε διαστημόπλοιο της NASA ή των Ρώσων, έστω και σε δοκιμαστική πτήση, να είστε σίγουροι ότι θα είχε γίνει πολύ μεγαλύτερος πάταγος στα διεθνή ΜΜΕ. Για κάποιον αδιευκρίνιστο λόγο, το γεγονός ότι συνέβη σε μια ιδιωτική εταιρεία, καθιστά το γεγονός ακόμα ένα «εργατικό ατύχημα».

Αξίζει όμως να ρίξουμε μια ματιά στο γιατί συμβαίνει αυτό. Υπάρχει ένας πολύ βασικός λόγος που διαμορφώνει τις συνειδήσεις των ανθρώπων σε ότι αφορά την διαστημική πτήση: Ο κόσμος καταλαβαίνει ότι είναι κάτι τελείως διαφορετικό το να πετάνε οι αστροναύτες της NASA από το να πετάνε οι αντίστοιχοι της Virgin διότι στην πρώτη περίπτωση μιλάμε για έναν δημόσιο φορέα που συμβάλει στην εξερεύνηση του διαστήματος, ενώ στη δεύτερη μιλάμε για μια ιδιωτική εταιρεία που έχει σκοπό το κέρδος, δίχως να κατορθώνει κάτι πραγματικά καινοτόμο από επιστημονικής πλευράς.

Δίχως αμφιβολία, το πρόγραμμα της Virgin είναι ενδιαφέρον διότι προσπαθεί να μειώσει κατά πολύ το κόστος της διαστημικής πτήσης και το κάνει χρησιμοποιώντας ένα νέο πρωτοποριακό διαστημόπλοιο. Επί της ουσίας, όμως, το ύψος στο οποίο φτάνει το σκάφος δεν το καθιστά επί της ουσίας «διαστημόπλοιο», ούτε και αποτελεί ένα ιδιαίτερα τολμηρό εγχείρημα αν το συγκρίνει κανείς με τις πτήσεις του Διαστημικού Λεωφορείου παλαιότερα.

Οφείλουμε να σημειώσουμε, επίσης, ότι η ιδιωτική πρωτοβουλιά για εμπορικές διαστημικές πτήσεις αναψυχής δεν προμηνύει ένα καλό μέλλον σε ότι αφορά την ρύπανση της ατμόσφαιρας, καθώς απαιτούνται γιγάντιες εκπομπές ρύπων προκειμένου να πετάξει το κάθε διαστημόπλοιο.

Η συμμετοχή των ιδιωτών στο διάστημα είναι ευπρόσδεκτη μονάχα εφόσον αφορά την εξερεύνηση και την διεύρυνση των δυνατοτήτων μας στο «τελευταίο σύνορο». Ξέρουμε, όμως, ότι οι εταιρείες αυτές δεν πρόκειται ποτέ να κάνουν το πρώτο βήμα προς το άγνωστο διότι η επιχειρηματική λογική επιτάσσει το να εκμεταλλεύονται εμπορικά τα βήματα της NASA ή να την επικουρούν σε αυτά.

Frank Drake: Αναζήτηση Εξωγήινης Νοημοσύνης Μέσω της Βαρυτικής Απεικόνισης

•16 Φεβρουαρίου, 2014 • Σχολιάστε

frank drake seti

Πριν από μερικές ημέρες, ο Φρανκ Ντρέικ, ιδρυτής του προγράμματος SETI για την αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης, έδωσε μια συνέντευξη, στην οποία αναφέρθηκε σε πολύ ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες και πτυχές της συγκεκριμένης επιστημονικής προσπάθειας.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα που είπε ο Ντρέικ σχετικά με το SETI είναι ότι έχει επωφεληθεί τα μέγιστα από την ραγδαία ανάπτυξη της ισχύος των υπολογιστών τις τελευταίες δεκαετίες. Αν σκεφτούμε ότι το πρόγραμμα ξεκίνησε την δεκαετία του 1960, τότε είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς πως σήμερα ένα iPhone έχει περισσότερη υπολογιστική ισχύ από τον υπολογιστή που έστειλε το διαστημόπλοιο Απόλλων στη Σελήνη. Και αυτό αποτελεί μεγάλο κέρδος για το SETI, διότι πλέον είναι σε θέση να επεξεργάζεται ταυτόχρονα πολλά δεδομένα που λαμβάνει μέσω των ραδιοτηλεσκοπίων του. Σε συνδυασμό με το αποκεντρωμένο σύστημα που έχει εγκαθιδρύσει, μέσω του οποίου ο καθένας μας μπορεί να συμβάλει στην επεξεργασία των δεδομένων στο pc του με ένα απλό screensaver, τα οφέλη είναι εύκολα αντιληπτά.

Ο Ντρέικ όμως, δεν έμεινε μόνο εκεί. Τον ρώτησαν τι νομίζει ότι θα έπρεπε να γίνει στο μέλλον τεχνολογικά, ώστε να είμαστε σε θέση να ανιχνεύσουμε εξωγήινα σήματα με τρόπο πολύ πιο ευκρινή και λεπτομερή από ότι σήμερα. Δεδομένου του ότι όλα τα μήκη κύματος, από το ορατό φως και τα λέιζερ, μέχρι τα ραδιοκύματα, εξασθενούν στο ταξίδι που κάνουν μέσα από εκατοντάδες ή και χιλιάδες έτη φωτός, το ερώτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ο Ντρέικ απάντησε ότι μια μέθοδος που υπόσχεται πολύ μεγάλη ακρίβεια και λεπτομέρεια είναι η λεγόμενη «βαρυτική απεικόνιση» (gravitational lensing). Τι είναι όμως αυτό;

Όπως γνωρίζουμε, η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν προβλέπει ότι ακόμα και το φως δέχεται την επίδραση της βαρύτητας, με αποτέλεσμα να αλλοιώνεται η πορεία του μέσα στο χρόνο και να καμπυλώνεται. Η πιο διάσημη έκφανση αυτού του φαινομένου είναι προφανώς οι μαύρες τρύπες, όπου η βαρύτητα είναι τόσο έντονη, ώστε το φως δεν είναι σε θέση να διαφύγει από το αντικείμενο.

Στην περίπτωση του SETI, η αξία αυτού του φαινομένου έχει ως εξής: Αν θέλουμε να παρατηρήσουμε με ακρίβεια ένα αντικείμενο που βρίσκεται πολλά έτη φωτός μακριά, τότε θα οφελούσε αν είχαμε ανάμεσά μας ένα πολύ «βαρύ» αντικείμενο, το οποίο θα καμπύλωνε το φως του πρώτου αντικειμένου και θα το εστίαζε σε ένα σημείο, όπως κάνουν τα παιδιά με τον μεγεθυντικό φακό και το φως του ήλιου. Το αποτέλεσμα θα ήταν μια ιδιαίτερα ακριβής εικόνα του μακρινού αντικειμένου, παρά της τεράστιας απόστασης.

Στην πράξη, η βαρυτική απεικόνιση για το SETI σημαίνει να χρησιμοποιήσουμε τον Ήλιο ως μεγεθυντικό φακό και να στοχεύσουμε σε μακρινά αντικείμενα, δηλαδή πλανήτες που θεωρούμε ότι μπορεί να φιλοξενούν ζωή. Το κακό όμως είναι ότι το εστιακό σημείο με βάση την βαρύτητα του Ήλιου βρίσκεται σε μια απόσταση περίπου 5 αστρονομικών μονάδων από το κέντρο του ηλιακού μας συστήματος, δηλαδή αρκετά μακριά για τα σημερινά διαστημόπλοια.

Έστω και έτσι, η ευρωπαϊκή υπηρεσία διαστήματος μελετάει ήδη την διεξαγωγή μιας τέτοιας αποστολής, καθώς θεωρεί ότι θα είχε μεγάλη αξία πρώτα από όλα για να επιβεβαιώσει και να συγκεκριμενοποιήσει το φαινόμενο.